BackStageBlog

De laatste blog

2011-08-31T12:12:00.000-07:00

Vandaag mijn laatste werkdag als theaterdirecteur en daarmee het einde van deze backstage blog. Terugkijkend kom ik tot de conclusie dat er nog veel te professionaliseren is in onze branche. Tot nu toe was het vaak zo dat als een theaterdirecteur niets deed, hij ook niets fout deed, maar daar kom je de komende paar jaar niet meer mee weg in onze branche. Als je naar de landelijke ontwikkelingen kijkt (minder netto resultaat op de kaartverkoop, minder verdienkansen op voorstellingen en daar bovenop nog eens de gemeentelijke bezuinigingen) dan ligt het in de rede te veronderstellen dat er over een jaar heel wat podia in de problemen zitten. Professionalisering en samenwerking zijn dan ook de sleutelwoorden voor de toekomt. Er zijn overigens voldoende tools die daarbij kunnen helpen. Ik denk daarbij aan het boekje Prikkelende Podia van de hand van Cees Langeveld dat deze week is verschenen. Daarin interviews met een tiental theaterdirecteuren die hun zaken goed voor elkaar hebben. Die interviews resulteren uiteindelijk in 37 tips die laten zien hoe je meer kunt doen met minder geld. En dat is nu precies wat we nodig hebben! Een mooiere verzameling best cases is er haast niet te bedenken. Elk podium zou met dit boekje in de hand bij elke tip de exercitie moeten maken in hoeverre deze toepasbaar is in de eigen winkel. Een zeer, zeer nuttig werkje, voor weinig geld te bestellen via monique@langeveldconsultancy.nl.

Mij wacht nu de complexe en daardoor uitermate boeiende opdracht om nieuwe wegen te vinden voor de belangrijke en zinvolle taken die het Muziek Centrum Nederland nu op zo’n voortreffelijke manier voor zijn rekening neemt. Een andere tak van sport, maar minstens even mooi!

Veel dank voor het volgen van deze blog!

Het is erger dan het lijkt

2011-08-24T01:03:00.000-07:00

Gisteren maakte de VSCD bekend dat als gevolg van de BTW-verhoging de kaartverkoop in de voorverkoop in ons land gemiddeld met 14 procent is teruggelopen en de omzet zelfs met 18%. En om dat laatste percentage gaat het.

Bij Theaters Tilburg valt de terugval mee: de kaartverkoop is 4% lager dan vorig jaar en de bruto-omzet slechts 1,8 procent minder. Het publiek geeft dus (in Tilburg) bijna even veel uit aan zijn theaterbezoek als vorig jaar.

Toch is het erger dan het lijkt. Want door de BTW-verhoging is de netto-omzet van de voorverkoop maar liefst 12,6 procent lager dan vorig jaar om deze tijd. Dat betekent dat we tot nu toe in Tilburg bijna een kwart miljoen euro minder hebben ontvangen. Op een jaarlijkse netto recette van 2,6 miljoen betekent een omzetverlies van 12,6 procent dat de recette dit seizoen ruim 325.000 lager gaat uitvallen.

Gelukkig hebben we in een groot aantal gevallen de programmering of de inkoopcondities aangepast. Als je dat niet hebt gedaan, kun je nu al uitrekenen wat volgend jaar je tekort zal zijn….

Tips voor vertegenwoordigers in voorstellingen

2011-08-12T01:27:00.000-07:00

Het nieuwe jachtseizoen gaat bijna weer open en sommige impresario’s hebben als prelude daarop alvast enkele schoten voorde boeg gelost door hun aanbod bij de podia op tafel te leggen. Hieronder voor jonge en nieuwe impresario’s vast een paar beproefde tips die kunnen helpen bij de verkoop.

Wordt vriendjes met de programmeur en/of directeur. Cees Langeveld heeft het al eens eerder opgemerkt: “Waar elders op de zakelijke markt wordt een leverancier gekust door zijn klanten…?” Maak daar gebruik van: als de directeur of programmeur een vriendje of vriendinnetje van je is, zal hij of zij je lang niet zo snel iets weigeren als in een zakelijke relatie het geval zou zijn.
Creëer schaarste, dat maakt een programmeur hongerig. Zeg dat het maar een korte tournee is, dat de mooie data al bijna weg zijn en dat al zijn of haar andere collega’s al geboekt hebben. De directeur/programmeur wordt dan bang dat hij of zij de boot mist en zal daarom eerder geneigd zijn te boeken.
Wees er snel bij en plaats zoveel mogelijk “vrijblijvende” opties. De programmeur heeft het gevoel dat hij zich bij het nemen van een optie nog tot niets verplicht, maar de ervaring leert dat als een voorstelling eenmaal als optie in een speelplan staat, de kans dat het een boeking wordt hoger dan 90 procent is.
Praat in eerste instantie dan ook niet over geld. De meeste directeuren/programmeurs zijn zich er niet van bewust dat je gewoon een bedrijf met een winstdoelstelling hebt en je komt een heel eind door te zeggen dat jij er vooral op uit bent “om theater mogelijk te maken” of “jong talent een kans te geven”.
Gooi met namen van bekende acteurs. Veel programmeurs weten nauwelijks wat de letters i.o. achter de naam van een acteur of actrice betekenen en de naam van de acteur later inruilen tegen een andere stuit zelden op problemen.
Je kunt rustig een productie verkopen waarvan je niet zeker weet of je hem wel kunt leveren. Dat gebeurde bijvoorbeeld onlangs nog met Cirque Eloïze. Als je na het boeken de theaters laat weten dat de hele tournee is afgelast, doet er bijna geen enkel theater daar moeilijk over.
Doe mee aan bruisende boekingsdagen en dergelijke. De gemiddelde programmeur/directeur wordt daar niet alleen aangestoken door een gemeenschappelijk enthousiasme, maar is ook lui en vindt het heel gemakkelijk als hij op één dag de helft van zijn speelplan kan invullen.
De meeste directeuren en programmeurs kunnen niet goed rekenen en doen zelden hun huiswerk als het op het maken van proefborderellen aankomt. Bedenk daarom bij de financiële onderhandelingen allerlei ingewikkelde constructies zoals suppleties, winstdeling boven de garantie etc. waarvan de programmeur de implicaties niet goed kan overzien, maar die jij uiteraard wel allemaal goed hebt doorgerekend.
Als je een contract maakt (99 procent van de theaterdirecteuren wacht rustig af tot jij met een contract komt; het Chassé Theater is een van de weinige uitzonderingen), laat dan jouw algemene voorwaarden onderdeel van de afspraken zijn. Uiteraard zijn die eenzijdig in jouw voordeel opgesteld. Ook weer 99 procent van de theaterdirecteuren zet daar zonder problemen zijn handtekening onder.

Het is een mooi vak, toch?

Wat gaan de podia met de extra subsidie van het Fonds doen?

2011-08-10T02:24:00.000-07:00

Kort voor de zomer zijn veel podia door het Fonds Podiumkunsten blij verrast met programmeringsubsidies die konden oplopen tot in totaal € 100.000 voor 2011 en 2012 (hoewel een paar podia zijn vergeten deze subsidie aan te vragen….). En in de brief van de staatssecretaris aan de Tweede Kamer is zowaar te lezen dat hij om een betere aansluiting tussen vraag en aanbod te stimuleren en het publieksbereik te vergroten het Fonds vraagt om de regelingen voor programmering (dus ook deze) relatief te ontzien.

De vraag is wat je als podium met dit geld gaat doen. De gezelschappen zouden het wel weten. Die willen graag hogere garanties of uitkoopsommen om te voldoen aan hun verplichting om meer eigen inkomsten te realiseren. Maar als we dat zouden doen, dan schuiven we alleen maar met geld zonder dat er verder iets wezenlijks verandert en dat kan en mag niet de bedoeling zijn.

Er zijn naar mijn gevoel twee zaken belangrijk. Om te beginnen het beginsel wie betaalt, bepaalt. Als er geld van podia gebruikt gaat worden om een betere aansluiting tussen vraag en aanbod te stimuleren, dan zullen gezelschappen er aan moeten wennen dat podia betrokken willen worden bij de keuzes die ze maken als ze gaan produceren: welke titel, welke regisseur, welke cast, etc.

Ten tweede lijkt het mij wenselijk dat het geld vooral wordt aangewend aan gezamenlijke marketing van producties door zowel gezelschap als podium. Gezelschappen stellen terecht dat ze weinig invloed hebben op de publiciteit die podia voor hun voorstellingen maken en dat ze mede daarom moeilijk het financiële risico kunnen dragen. Door samen te bepalen hoe meer marketing tot meer bezoekers kan leiden past bovendien prima bij de doelstelling van deze subsidie, namelijk het vergroten van het publieksbereik.

Van income naar outcome

2011-07-07T06:32:00.000-07:00

Bij de gesubsidieerde gezelschappen staat tot nu toe artistieke kwaliteit en ontwikkeling voorop. Dat, plús de noodzakelijke 17,5% aan eigen inkomsten. Ze moeten volgens de subsidievoorwaarden ook wel aandacht besteden aan publieksbereik, educatie, samenwerking, internationalisering, talentontwikkeling, innovatie en hun maatschappelijke positie en samenwerking in stad of regio, maar dat heeft naar verhouding een lagere prioriteit.

In de onze lokale discussie over het cultuurbeleid komt steeds vaker het woord outcome voor. De gemeente Tilburg is minder dan voorheen geïnteresseerd in de aantallen voorstellingen die we in ruil voor subsidie moeten leveren, maar steeds meer in het effect van die voorstellingen en in het publieksbereik ervan.

Tot nu toe was de leiding van een toneel- of dansgezelschap weinig geïnteresseerd in de factor publiek. De zakelijk leider moest zijn begroting sluitend zien te krijgen en hechtte daarom meer aan het geld dat het publiek met zich meebracht dan aan de vraag of het juiste publiek wel in de juiste voorstelling zat. Op een enkele uitzondering na waren artistieke leiders al helemaal niet geïnteresseerd in het publieksbereik van hun producten. Ze vonden het veel belangrijker wat hun vakgenoten van hun prestaties vonden.

In de landelijke discussie zie je echter de factor publiek aan belang winnen en gezelschappen zullen nog meer dan voorheen te maken krijgen met het spanningsveld tussen het artistieke product enerzijds en de toegankelijkheid voor een breder publiek anderzijds. Artistiek leiders zullen daarom veel meer dan voorheen met theaterdirecteuren in gesprek moeten gaan over hun plannen, want bij hen zit alle kennis als het om het publiek gaat. Gezelschappen die daarmee te lang wachten staan straks achteraan in de rij om hun producties geplaatst te krijgen.

Podiumondernemer

2011-07-07T00:37:00.000-07:00

Hoewel veel theaterdirecteuren zich cultureel ondernemer voelen (of noemen), zijn de meesten dat natuurlijk niet echt. Wie in loondienst is en geen ondernemersrisico loopt, mag zich feitelijk niet zo noemen. Toch staan er steeds meer echte podiumondernemers op. Ze kopen of huren het theater van de gemeente, ontvangen subsidie voor een overeengekomen aantal theatervoorstellingen en exploiteren het gebouw voor eigen rekening en risico. Van der Valk deed dat indertijd als eerste met de theaters in Almelo en Roermond en eerder dit jaar namen de directeuren van ‘t Spant het theater in Bussum over van de gemeente.

Ook Frans Lievens exploiteert op die manier met succes het Scheldetheater in Terneuzen en hij gaat nu ook de theaters in Middelburg en Goes onder zijn hoede nemen. De stichtingen die tot nu toe deze theaters exploiteerden hebben samen een tekort van bijna een miljoen en beide gemeenteraden zien Lievens als de reddende engel die de zaak weer op de rails moet krijgen. Hij heeft immers in Terneuzen bewezen dat hij dat kan.

Er is bij particulier gerunde theaters nog wel eens kritiek op het culturele gehalte van het aanbod. Toch is dat primair een verantwoordelijkheid van de betreffende gemeente: die kan eisen stellen aan het culturele gehalte van de tegenprestatie die in ruil voor subsidie moet worden geleverd. Wel is het zo dat in public theaters directeuren eerder de neiging zullen hebben om het resultaat van hun “verdienvoorstellingen” te investeren in meer kunstzinnige voorstellingen. De podiumondernemers in Almelo, Roermond, Bussum en Zeeland hebben – zoals elke ondernemer – gewoon een winstdoelstelling. Daar zal dat aanzienlijk minder snel gebeuren.

Servicekosten

2011-07-06T03:01:00.000-07:00

In het buitenland zijn theatertickets duurder, al ken ik geen cijfers over het aantal keren dat elders een theater wordt bezocht per hoofd van de bevolking. Het zou me niet verbazen als dat lager zou zijn dan in ons land met zijn hechte podiuminfrastructuur en zijn lage ticketprijzen.
Al eerder is berekend dat het niet onredelijk is om te veronderstellen dat er minder mensen naar het theater gaan (of mensen minder vaak een voorstelling zullen bezoeken) als de kaartprijs omhoog gaat, zoals nu het geval is als gevolg van de btw-verhoging.
Producenten zien dan ook niet graag dat er door een podium bij de kaartprijs ook nog eens allerlei servicetoeslagen worden geteld. Ook die toeslagen zie je nu echter omhoog gaan en dat niet alleen als gevolg van de btw-verhoging. Podia die zich met gemeentelijke bezuinigingen zien geconfronteerd, proberen op allerlei manieren extra inkomsten te genereren en het doorberekenen van kosten aan de consument ligt daarbij voor de hand.
Die verhogingen leiden tot verzet bij producenten en dat is begrijpelijk. Maar opmerkelijk genoeg doet een aantal producenten precies hetzelfde. Ze werken samen met wederverkopers zoals SeeTickets (onderdeel van het Van den Ende imperium) en de Nationale Theaterkassa (onderdeel van Senf en Partners). Deze wederverkopers brengen daarbij reserverings- en transactiekosten in rekening die vele malen hoger zijn dan een gemiddeld podium zou durven rekenen. Ze zijn daarbij geenszins transparant. Hoewel ze schermen met het logo van Weet waar je koopt, is op hun websites nergens te vinden welke bedragen ze voor hun diensten in rekening brengen. Daar komt een klant pas achter als hij het hele bestelproces van zijn theaterkaarten heeft doorlopen. Als je wilt weten waar iemand zijn tickets het goedkoopst kan kopen, is dat altijd bij het theater!

Dan maar iets minder gelukkig...?

2011-06-30T07:13:00.000-07:00

Ouderen die populaire vormen van vermaak (lowbrow) bijwonen, zoals muziekconcerten, cabaret en bioscoopvoorstellingen, blijken gelukkiger en minder eenzaam dan ouderen die elitaire culturele activiteiten (highbrow) ondernemen. Daarbij moet gedacht worden aan theater, opera, ballet en bezoek aan tentoonstellingen van hedendaagse kunst. Dat blijkt uit een nieuw onderzoek door het onderzoeksinstituut CentERdata van de Universiteit van Tilburg. Een representatieve groep Nederlanders gaf in dit onderzoek aan welke culturele activiteiten ze ondernemen, hoe zij zich voelen in sociaal opzicht en hoe tevreden zij zijn met hun leven. Ouderen die populaire culturele activiteiten ondernemen zeiden juist gelukkiger en minder eenzaam te zijn dan ouderen die geen populaire culturele activiteiten ondernemen. De onderzoekers concluderen dat overheidsinstellingen die zich traditioneel meer richten op het stimuleren van hogere vormen van cultuur, zich wellicht beter kunnen concentreren op meer laagdrempelige vormen van vermaak om zo beter te kunnen inspelen op de uitdagingen die een vergrijzende maatschappij met zich mee brengt.
Theaters die een bredere taak hebben dan alleen het brengen van “hoge” cultuur kunnen met deze wetenschap hun voordeel doen.

Kaalslag

2011-06-28T23:36:00.000-07:00

Even de thermometer er in

2011-06-23T05:28:00.000-07:00

De afgelopen jaren was er bij zo goed als alle theaters sprake van afnemende bezoekersaantallen. De angst bestond dat de btw-verhoging die trend alleen maar zou versterken. Neem daarbij het gegeven dat de voorverkoop in veel plaatsen ook terugloopt omdat steeds meer mensen op een later tijdstip hun toegangskaarten kopen en je begrijpt dat veel theaters bij de start van de verkoop voor het seizoen 2011/2012 op het ergste voorbereid waren.

Tot onze verbazing blijken al die verwachtingen in Tilburg niet uit te komen: ons aantal verkochte toegangskaarten is bijna exact hetzelfde als een jaar geleden. Dat kan betekenen dat de regeringscoalitie gelijk heeft en dat alle onderzoeken ten spijt de theaterbezoeker in Tilburg zich niet laat weerhouden door een hogere toegangsprijs. Er is in een maand tijd inclusief btw zelfs voor ruim euro 130.000 meer aan toegangskaarten verkocht, maar door de hogere btw blijft er voor theater (en bespeler) netto euro 90.000 minder over.

Navraag bij andere theaters leert echter dat daar de resultaten sterk uiteenlopen, maar dat er bij de meeste theaters toch sprake is van een terugloop, soms tot wel 30% ten opzichte van vorig jaar. De grote verschillen tussen vergelijkbare theaters zijn niet geanalyseerd, maar vermoedelijk terug te leiden op verschillen in programmering. In een aantal gevallen brengen die lagere inkomsten podia behoorlijk in de problemen.

Die grote verschillen tussen theaters blijken ook als het gaat om lokale bezuinigingen. In sommige steden gaat er meer naar cultuur, in andere moeten theaters fors bezuinigen. Heerlen hoeft niet te bezuinigen, Haarlem krijgt 6% minder subsidie, Tilburg 9% minder, Zaanstad 10% minder. Ook zijn er steden die niet hoeven te bezuinigen, maar die te maken krijgen met huur- of andere kostenverhogingen. Opvallend is dat er steeds meer theaters in uiteenlopende functies met vrijwilligers gaan werken.

Arrogantie

2011-06-23T02:46:00.000-07:00

Gerard Marlet (de man van de Atlas voor gemeenten) beschreef onlangs nog eens het grote en aantoonbare belang van podiumkunsten voor de aantrekkelijkheid van een stad. Maar hij schrijft ook dat als er één sector in ons land is die minachting voor de belastingbetaler heeft getoond, het de cultuursector wel is. Hij is van mening dat we nu afgestraft worden voor die arrogante houding. Ik deel zijn mening. We zijn het gebruik van gemeenschapsgeld voor cultuur te veel als een vanzelfsprekendheid gaan beschouwen. We zijn er van uitgegaan dat veel meer mensen het belang van kunst en cultuur zouden onderschrijven dan in werkelijkheid het geval blijkt te zijn. Het wordt tijd dat we ons realiseren dat subsidie niet iets is waar we recht op hebben, maar iets wat we moeten verdienen. Dat kunnen doen we door aan publiek en politiek beter uit te leggen wat we doen, waarom we het doen en hoe we het doen. We zullen meer moeten investeren in onze netwerken en dat dit keer niet in de netwerken van de liefhebbers van kunst en cultuur, maar in sociale en politieke netwerken. Wij moeten ons ook realiseren dat de meeste theaters toch vooral veredelde dorpshuizen zijn, het multifunctionele podium van de stad waarop behalve theater allerlei lokale activiteiten plaatsvinden, van bedrijfsfeesten en congressen tot amateurvoorstellingen en de ontvangst van Sinterklaas . Door de lokale bestuurders duidelijk te maken dat we allereerst die maatschappelijke functie voor de stad hebben (en door inzichtelijk te maken wat de instandhouding daarvan alleen al kost) legitimeren we een groot deel van onze subsidie. Dat we dat podium - omdat het er toch al staat - ook gebruiken voor de kunsten, is dan gemakkelijker te rechtvaardigen.

Anomaliën

2011-06-15T03:31:00.000-07:00

Los van de onderbuikmotieven die aan het bezuinigingsbeleid voor kunst en cultuur van dit kabinet ten grondslag liggen, zijn er door Halbe Zijlstra (of zijn ambtenaren) ook nog rationeel onverklaarbare voorstellen aan de volksvertegenwoordiging gedaan.

Dat was al eerder het geval met de btw-verhoging. Waarom wel voor theater en niet voor andere vormen van cultuur zoals musea en boeken? Waarom wel voor theater en niet voor andere vormen van entertainment zoals circusvoorstellingen en sportwedstrijden? Verder dan een zwak “Mensen die naar het theater gaan kunnen die toegangsprijs toch wel zelf betalen” komen rechtse politici niet, terwijl die uitspraak net zo goed geldt voor andere vormen van vrijetijdsbesteding.

In de voorstellen van Zijlstra zitten opnieuw dergelijke anomaliën, zo schrijven de kunsteconomen Pim van Klink en Arjo Klamer in de Volkskrant. Klamer vindt de plannen van Zijlstra demotiverend en disproportioneel. Hij noemt Zijlstra een interim manager, een beul die op de verkeerde manier aan het hakken is.

Als Zijlstra de nadruk legt op publieksbereik –vraagt Van Klink zich af- waarom wordt dan een publieksgerichte theatergroep als Orkater (met 40 procent eigen inkomsten) om zeep geholpen? En waarom wordt voor een regionaal symfonieorkest in het noorden van het land hetzelfde bedrag beschikbaar gesteld als voor een orkest in het zuiden van het land, terwijl er in het zuiden drie keer zo veel mensen bediend moeten worden dan in het noorden?

Zo kun je nog wel even door gaan. Maar zoals we weten praten de heren en dames politici van de VVD en het CDA straks alles weer recht wat krom is. Want dat hebben ze afgesproken om de PVV te behagen.

Column Bert Brussen

2011-06-08T23:42:00.000-07:00

Niet uit luiheid, maar omdat het raak is, ditmaal integraal een column van Bert Brussen (actief als blogger en als columnist voor onder meer de Volkskrant).

Ongesubsideerd theater, ook dat bestaat. Wist ik niet. Te merken aan de reacties op de cultuurbezuinigingsvoorstellen bestaat alles wat ook maar een beetje riekt naar types met een zwarte vierkante bril louter uit subsidiepotten en belastingruiven, maar dat is dus niet zo.
In de Utrechtse Stadsschouwburg betaalde ik 24 harde euro's voor Carine Crutzen en Huub Stapel in het toneelstuk De Kus. Die 24 euro zijn kosten en winst. Nul komma nul subsidie. De acteurs werken hard voor hun geld, de adjunct-theaterdirecteur deelt na afloop zelf de bitterballen rond, de lekkere corspmeisjes bij de garderobe en in de horeca worden betaald uit de omzet en de, pak hem beet, 873 hoogbejaarden van de in totaal 900 man publiek zijn mecenas. Het kan dus wel, die zelfbedruipende kunstsector. Maar leuk is anders. Want godverdomme mensen, wat is het toch een gang naar het mortuarium zo'n avondje schouwburg.
Het is één lange parade van schilfernekken, kekke montuurtjes met koordje en strompelende grijze lijken. 100 procent Blank, 100 procent keurig links, 100 procent humorloos. PvdA en GroenLinks-stemmers. Hele correcte mensen die zich gedwee als schapen naar de slachtbank naar hun abonnementenplekje in de Douwe Egberts-zaal laten begeleiden. Inclusief rollators, rolstoelen en ander overlastgevend materieel voor mensen die nog wel vruchtbaar zijn. Niet omdat ze het écht leuk vinden maar omdat het zo hoort. Correcte mensen doen aan cultuur, vinden ze zelf, dus gaan ze naar de schouwburg. Alwaar ze de voorstelling omverhoesten, de acteurs van het podium rochelen en boeren en hun telefoon "vergeten" uit te zetten, ook al wordt er nog expliciet bij aanvang van de voorstelling gevraagd of de mobiele telefoon uit mag. Bovendien houden ze de rij bij de kassa op (de Utrechtse schouwburg is qua kassabeleid net de Albert Heijn: "Meer dan drie in de rij? Dan doen wij er geen kassa bij. Fuck de service, die acht kassa's hebben wij om lekker één kassa te openen") en doen ze er twee uur over om hun glaasje witte wijn te bestellen in de foyer. Dat geeft op zich niks. Elke gek weet dat cultuur en theater in Nederland een collectief orgasme van de babyboomer is. Ook al ligt dat beslist niet altijd aan het theaterstuk of de culturele uiting zelf. Die kunnen eventueel, met de nadruk op eventueel, prima worden geconsumeerd door jongeren. Maar ja, lok maar eens een roedel jongeren je theater in als je toko de uitstraling heeft van een villa in de Wassenaarse duinen waar men alleen welkom is op vertoon van de Saab en de lidmaatschapskaart van Arts & Auto. Krijg jongeren van 17 tot en met 23 maar eens hitsig door het programmeren van eenakters over de existentiele gelaagdheid van ruraal leven in Zuid-Kirchizie en try out-try outs van Freek de Jonge (voor de jonge lezers: dat is die boze oude man die telkens in Pauw & Witteman probeert te vertellen waarover jullie niet boos mogen doen). Alleen al de wetenschap dat de zaal steevast tsjokvol zit met parelkettingen en blazers van boven de 126 doet elke rechtgeaarde puber, adolecent of dertiger hevig verlangen naar een avondje Angry Birds op de iPhone met een pornodvdtje op de achtergrond. Kun je die jongeren moeilijk ongelijk in geven. Zolang dat een feit is, zolang het de theaters en de cultuurpausjes niet lukt aansluiting te vinden bij een nieuwe generatie kun je het die generatie nauwelijks kwalijk nemen dat ze niet wensen mee te betalen aan de door belastinggeld gefinancierde culturele speeltjes van een zelfbenoemde bejaarde elite. Als dat kaalslag heet, scheer het dan maar lekker glad. Kan er daarna weer wat moois groeien op al die kale vlaktes. Het liefst zonder stoma's, kunstheupen en zaalrochelaars met knisperende snoepzakjes en de keurige Pavlov- 'ooohohohoho'- lach op elke grap die in het script wordt aangemerkt met "op het randje voor nette mensen.

Onderhandelen

2011-06-04T08:07:00.000-07:00

Inmiddels zijn de eerste aanbiedingen voor het seizoen 2012/2013 al weer binnen. Er zijn weliswaar enkele producenten die zoeken naar andere vormen van samenwerking met podia, maar het lijkt er op dat veel blijven steken in hun oude rol van aanbieder en het podium uitsluitend zien als afnemer van hun producten. Impresariaten maken daarbij goed gebruik van een aantal beproefde verkooptechnieken.

Het begint vaak met de “voet-tussen-de-lippen”-techniek: de verkoper zorgt voor een goede relatie door belangstelling te tonen en je een goed gevoel te geven over de relatie die hij met je heeft. Misschien ben je wel een van de eersten die hij belt, zegt hij, of heeft hij iets voor je dat anderen niet krijgen. Hij geeft je het gevoel dat je zijn vriend bent. En misschien ben je dat ook wel. Cees Langeveld heeft wel eens gezegd dat wij de enige branche zijn waar de verkoper de inkoper kust….

De voet tussen de deur is de datum die hij voor een voorstelling van je in optie krijgt. Over geld wordt doorgaans nog niet gepraat, maar die datum is de voet tussen de deur. Hij weet dat een optie er maar zelden uit gaat als hij eenmaal is genoteerd. Bij de definitieve onderhandeling is hij de eerste die een prijs afgeeft en wie dat doet – zo weten we uit onderzoek – is altijd in het voordeel. Besef dat elke verkoper er op uit is het risico bij het podium neer te leggen en de winstkansen bij zichzelf; vandaar dat er garanties worden gevraagd ter hoogte van uitkoopsommen.

Hoe kun je het dan wel het best aanpakken? Een aantal tips:

Als je met een impresario of producent een afspraak maakt, neem dan geen datumplanner mee. Beschouw het uitsluitend als een gesprek waarin je wordt geïnformeerd over de plannen van de ander. “Marktonderzoek”, noemde Jacques Senf dit. Hij kreeg zo een beeld van de belangstelling van zijn klanten voor de producties die hij aanbood.
Neem in eerste instantie alleen die producties in optie die je héél, héél graag wilt hebben. Doe dat zo snel mogelijk; zodra je het aanbod binnen hebt. Opteer de rest van de voorstellingen pas als je overzicht over het totale aanbod hebt.
Wacht daarom zo lang mogelijk met het opteren van verdere voorstellingen. Er zijn enkele theaters die pas in januari hun voorstellingen boeken en ze zeggen daar veel voordeel van te hebben. Doe dan ook niet mee aan boekingsdagen en dergelijke. Wachten heeft bovendien het voordeel dat je geen mooie data hebt geblokkeerd voor producties die niet door blijken te gaan omdat er te weinig voorstellingen van zijn verkocht.
Zodra er door de verkoper een prijskaartje aan een productie wordt gehangen, is het zaak hem direct te laten weten dat je het niet met die prijs eens bent. Je loopt namelijk kans dat je er anders aan vast zit: zie de mantelovereenkomst…..
Wees de verkoper voor en geef zelf als eerste een prijs af in de vorm van een uitkoopsom of een garantiebedrag. Bij een garantiebedrag kun je ook denken aan een garantie voor jezelf (zo werken de meeste poppodia). Bevestig alles per mail en spreek af wanneer je uiterlijk een reactie krijgt. Als je het niet eens wordt, laat de optie dan vervallen. De praktijk leert dat impresario’s soms een paar dagen (of soms een paar weken) later je bellen met de mededeling dat ze toch akkoord gaan met je voorstel.
Laat je niet intimideren. Hecht geen belang aan beschuldigende opmerkingen dat je de enige bent die moeilijk doet en dat verder iedereen een “normale” prijs betaalt. Het is jouw geld en jij bepaalt waaraan je het uitgeeft.
Werk met dubbele opties op dezelfde datum. Sommige impresario’s doen dat ook. Veel voorstellingen zijn uitwisselbaar en je neemt dan de voorstelling die je op de beste condities kunt krijgen.
Ga niet in op allerlei ingewikkelde formules die je op dat moment niet kunt overzien. Vraag om proefborderellen of maak ze zelf.
Leg alles vast in emails en vraag om een leesbevestiging. Dit voorkomt gedoe achteraf.

En tot slot: werk zoveel mogelijk samen met andere theaters. Overleg, wissel plannen en afspraken uit, je kunt er alleen maar voordeel van hebben!

Krachtenbundeling

2011-06-04T06:36:00.000-07:00

In vervolg op mijn vorige blog: het nieuwe nummer van Boekman belicht hetzelfde thema: Draagvlak voor kunst. In het verlengde daarvan organiseert de Boekmanstichting op 30 juni in de Singelkerk in Amsterdam een debat een debat over de vraag hoe cultuurliefhebbers hun krachten effectief kunnen bundelen om zo het maatschappelijk draagvlak voor de kunsten groter te kunnen maken. De Nederlandse kunstwereld kent inmiddels een hoge organisatiedichtheid van instellingen, koepels, branches, (vrienden)verenigingen en andere ondersteunende structuren. Zo zijn er alleen al voor musea en monumenten meer dan vijfhonderd vriendenverenigingen en zijn er over de hele linie zo'n 250.000 Nederlanders vriend van een culturele instelling of festival. Een ander voorbeeld van een breed vertakt netwerk van potentiële cultuurliefhebbers zijn de openbare bibliotheken in Nederland. Samen goed voor ruim 2 miljoen leden. Onder leiding van Martijn Sanders zal er een discussie plaats vindt over hoe de samenwerking tussen de verschillende culturele instanties, vriendenverenigingen, clubs en andere ondersteunende instellingen kan worden geïntensiveerd. Voor het panel zijn uitgenodigd Margot Gerené (directeur Nederlands UITBURO), Willemijn Maas (directeur AVRO), Josine Meurs (directeur Publiek), Hans Onno van den Berg (voorzitter Federatie Cultuur) en Herman Paardekooper (o.a. voorzitter van de Vrienden van Het Concertgebouw en Concertgebouworkest). Aanmelden kan via www.boekman.nl

Subsidieverslaafd

2011-05-29T03:33:00.000-07:00

Heel kunstenland houdt zijn adem in: krijgt mijn organisatie straks nog subsidie van Halbe of krijgen we het niet? Ik weet niet meer wie het eerst het woord subsidieverslaafd gebruikte, of dat nu Arjo Klamer of Pim van Klink was. Beiden stellen dat veel culturele organisaties meer creativiteit lijken te steken in het krijgen van subsidies dan in hun streven naar een groter maatschappelijk draagvlak. Dat kon wel eens waar zijn; alles lijkt alleen maar op één grote dans om het geld.

Het is goed om een paar zaken niet uit het oog te verliezen. Om te beginnen komt het geld niet van de staatssecretaris, maar van de Tweede Kamer. Dat is de vertegenwoordiging van ons volk, van onze samenleving; dat zijn de mensen die namens ons beslissen of er meer of minder geld aan cultuur wordt uitgegeven.

Daarnaast is het belangrijk dat we ons realiseren dat subsidie daarom alleen maar het gevolg is van iets dat veel belangrijker is: de waardering van die samenleving voor de activiteiten die je als culturele organisatie onderneemt. Die waardering brokkelt af: kennelijk zijn er steeds minder mensen die cultuur belangrijk vinden. Of misschien is het zo dat de mensen die cultuur wel weten te waarderen te weinig van zich laten horen en te weinig doen om anderen te beïnvloeden.

Onderdeel van elk beleidsplan of ondernemingsplan van een culturele organisatie zou daarom het creëren van meer maatschappelijk draagvlak moeten zijn. Dat kun je doen door te investeren in relaties met je publiek én met anderen die het belangrijk vinden wat je doet. Zoals we zelf zo vaak en zo graag belijden: er is meer in het leven dan geld alleen.Laten we proberen daar anderen van te overtuigen.

Pak Aan

2011-05-29T03:27:00.001-07:00

Eerder was er een prijsvraag in de NRC en in Rotterdam een symposium over creatieve manieren om kunst te financieren. Die prijsvraag leverde talloze ideeën op en veel van die ideeën laten zien hoe niet alleen de markt en de overheid als geldbron moeten worden gezien, maar hoe juist ook in de sociale sfeer onverwachte kansen voor het oprapen liggen. Al die kansen zijn onder redactie van Cees Langeveld en Arjo Klamer gebundeld in een alleszins leesbaar boekje met de pakkende titel Pak Aan. Iedereen die werkzaam is in de kunsten kan er wel wat van zijn gading uithalen. Er is straks geen excuus meer als je helemaal niets hebt geprobeerd. Voor 15 euro te koop; zie website http://www.pak-aan.nu/

Geen voorstellingen, maar gewenste ervaringen programmeren

2011-05-24T07:18:00.000-07:00

Pieter de Rooij (docent Academy for Leisure NHTV in Breda) heeft onderzoek verricht naar de waarde van podiumkunsten voor de bezoeker, waarbij je het begrip waarde ook kunt vertalen in gewenste voorkeurservaringen. Uit zijn onderzoek blijkt dat er vijf bezoekmotieven zijn: 1) cultureel genot (genieten van iets moois, geraakt worden, 2) culturele recreatie (een plezierig avondje uit in een culturele sfeer), 3) culturele stimulatie (opdoen van inspiratie), 4) culturele transmissie (het overbrengen van culturele waarden op anderen, bijvoorbeeld op hun kinderen) en 5) sociaal genot (samen genieten, met het accent op samen).

Op basis van zijn onderzoek komt hij onder meer tot de conclusie dat het onderscheidend vermogen van veel theaters te klein is. Het programma van de meeste theaters is te gelijksoortig. Ze zouden zich meer moeten richten op een van de geschetste waardedomeinen en zich zo moeten profileren. Je programmeert geen voorstellingen, maar de gewenste ervaringen van je gasten. Dit kan concurrentievoordeel opleveren.

Omdat veel theaters dicht bij elkaar liggen kunnen daar onderling afspraken over gemaakt worden. Op die manier kunnen theaters elkaar ondersteunen in plaats van beconcurreren. Als het niet goed mogelijk is om je als theater te beperken tot een van de genoemde domeinen (je bent per slot van rekening afhankelijk van de opdracht die je gemeente je mee geeft), dan verdient het aanbeveling om in ieder geval in je marketing de verschillende domeinen goed af te bakenen. Over het onderzoek verschijnt in het volgende MM Nieuws een meer uitgebreid artikel.

Bezuinigen op stenen

2011-05-21T03:45:00.001-07:00

Veronderstel dat je een ondernemer bent. Dat is voor een theaterdirecteur geen vreemde veronderstelling, want niet alleen wil de overheid dat hij cultureel ondernemerschap toont, maar ook dekt de gemeentelijke subsidie doorgaans minder dan de helft van al zijn kosten. Hij moet dus wel op een zakelijke manier zijn theater exploiteren, zeker nu.

Veronderstel ook dat het zakelijk wat minder gaat. Je hebt minder klanten en ook je belangrijkste opdrachtgever – wat dat is in feite de gemeente – doet financieel een stapje terug. Dan maar wat minder voorstellingen, vindt je opdrachtgever.

Dat is het begin van een gevaarlijke spiraal naar beneden: je vaste kosten blijven gelijk, dus de gemiddelde kosten per activiteit of per bezoeker stijgen. Een ondernemer zou dan ook in zo’n geval proberen om zijn vaste kosten terug te brengen. Bij een theater zijn de personeelskosten vaak niet aantrekkelijk om op te bezuinigen. Niet zelden is men eigen risicodrager en komt de werkeloosheidsuitkering van een ontslagen medewerker voor rekening van de werkgever, zodat je met ontslag niet veel opschiet.

Een ondernemer zou ook kritisch naar zijn huisvestingskosten kijken. Als je een theater huurt van de gemeente, dan is die huur vaak op historische gronden bepaald. Er is helemaal niets op tegen om die huur ter discussie te stellen. Veel culturele ondernemers zijn daar echter huiverig voor, want ze zijn bang dat huur en subsidie communicerende vaten zijn. De praktijk is doorgaans anders: veel theaters hebben prestatiecontracten, waarbij de subsidie uitsluitend betrekking heeft op de activiteiten. De huur wordt meestal niet gesubsidieerd. Het gaat bij een gemeente vaak ook om heel andere afdelingen: de subsidie komt uit het kleine potje cultuur, de huur verdwijnt in de grote pot van de vastgoed exploitatie.

Uitgangspunt voor een reële huurprijs zou de waarde van de accommodatie in het economisch verkeer moeten zijn. De WOZ-waarde dus. Er zijn gespecialiseerde bureaus die op no cure no pay basis de WOZ-waarde van veel theaters al met tienduizenden euro’s hebben teruggebracht. Je kunt zakelijk gezien nu eenmaal niet zo veel met een theater. De gemeente zal echter doorgaans niet open staan voor een gesprek over een lagere huur.

Een gewone ondernemer zou in zo’n geval de huur opzeggen en een goedkoper pand zoeken. Dat is voor een podiumorganisatie wat lastiger…. Toch kan een cultureel ondernemer met lef ook de huur opzeggen. Hij moet de gemeente tegelijkertijd wel laten weten dat hij de exploitatie voortzet tot de gemeente een andere huurder heeft gevonden óf bereid is het pand tegen een lagere prijs te verhuren. Dat eerste lukt een gemeente niet, dus op deze manier dwing je wel een gesprek over een te hoge huur af.

Het Huis van het Zuiden

2011-05-11T01:35:00.000-07:00

Als het om de bezuinigingen gaat heeft inmiddels iedereen zijn zegje gedaan en vervolgens heeft ook iedereen weer op het zegje van de ander gereageerd. De strekking: het is niet verstandig om op cultuur te bezuinigen en zeker niet bij mijn club. Tot zover niets nieuws. Opvallend is dat er echter maar weinig initiatieven zijn genomen die er op zijn gericht om met minder geld toch de zaak zo goed mogelijk overeind te houden. Als het daarom gaat, scoort bij mij het Brabant Bod het hoogst. Daarin is een nieuwe hoofdstructuur voor toneel en dans ontwikkeld onder de naam het Huis van het Zuiden. Producerende instellingen als Het Zuidelijk Toneel, Productiehuis Brabant en Danshuis Station Zuid denken over hun eigen schaduwen heen om uiteindelijk tot slimmere en effectievere manieren van werken te komen. Ook de instellingen die in Brabantstad specifiek voor de jeugd werken, Theater Artemis en De Stilte, zien grote mogelijkheden in een intensievere samenwerking met elkaar en met de andere producerende instellingen, als naaste buur of zelfs als bewoner van het nieuwe huis.

Wat het Huis van het Zuiden wil doen is het ontwikkelen van repertoire voor de grote en kleine zalen, talentontwikkeling en R&D, community art, het samenwerken met het amateurveld en andere maatschappelijke domeinen, educatie, participatie en internationalisering. Naast artistiek-inhoudelijke redenen om samen te werken zien deze instellingen ook veel mogelijkheden om een professionaliserings- en efficiencyslag te maken door gebruik te maken van één backoffice, die ook haar diensten kan inzetten voor andere, kleinere organisaties op het gebied van de podiumkunsten in Brabant. Deze backoffice kan bestaan uit de afdelingen: marketing, verkoop, internationalisering, fondsenwerving en mecenaat, productie en techniek, administratie, ICT en P&O.

Het Huis van het Zuiden streeft nadrukkelijk een intensieve samenwerking na met de podia en de beroepsopleidingen. De belangrijkste theaters in Brabant hebben al aangegeven dat ze graag willen meewerken. Ook het provinciebestuur heeft zich achter dit Huis van het Zuiden gesteld en dat betekent politieke invloed richting Den Haag. En uiteindelijk is dat nog belangrijker dan alle goedbedoelde adviezen bij elkaar.

Theaterondernemers

2011-04-27T03:02:00.000-07:00

Matthijs Bongertman, directeur van Senf Theaterpartners, schrijft deze week in een column dat hij zich zorgen maakt over de fikse kortingen die veel theaters door hun gemeentelijke overheid krijgen opgelegd. Hij voorziet (terecht) dat theaters zuinig en minder zullen inkopen en risico’s zullen mijden. Het slechtst denkbare scenario is naar zijn mening dat het op publiek gerichte aanbod, naast de bezuinigingen op het gesubsidieerde aanbod, in kwaliteit en creativiteit zal teruglopen. Hij vindt het van het grootste belang dat de VSCD zich sterk maakt voor het zoeken naar oplossingen, samen met de theaterondernemers, om ook in de toekomst te kunnen blijven investeren in een kwalitatief hoogstaand theateraanbod.

Ik heb bij zijn blog twee bedenkingen. Want waarom moet op de eerste plaats de VSCD zich sterk maken voor het zoeken van oplossingen en niet Matthijs zijn eigen koepelorganisatie, de Vereniging van Vrije Theaterproducenten (VVTP)? En waar blijft dat ondernemerschap van de theaterondernemers zelf? Is juist dit niet het moment om actie te ondernemen in plaats van af te wachten tot een andere organisatie dit doet?

Ik moet op zo’n moment met enige weemoed terugdenken aan de eerste grote musical die Joop van den Ende zelf produceerde (Cyrano). Wat deed Joop? Hij nodigde de directeuren van een stuk of vijftien grote theaters uit voor een lunch in Aalsmeer. Hij vertelde vol enthousiasme over zijn plannen, vervolgens gaf Koen van Dijk (als de gedachte regisseur) zijn visie op het stuk en liet Ad van Dijk al improviserend op een piano horen aan wat voor meeslepende muziek hij bij deze musical dacht. Voordat we het ons beseften hadden we ons gecommitteerd: het was niet langer Joop’s musical, hij was van ons samen. We besloten gezamenlijk om van de productie een succes te maken en de theaterdirecteur die nog aarzelde sloot zich uiteindelijk ook aan, al was het maar uit collegialiteit.

Dat was nog eens ondernemerschap van een theaterproducent! Zou zoiets nog bestaan….?

Hoeveel geld heeft een theater nodig?

2011-04-24T01:49:00.001-07:00

Dat is een vraag die niet alleen veel wethouders en cultuurambtenaren bezig houdt, maar ook directeuren, bestuurders en toezichthouders van veel theaters. Gemeenten zetten eerst een theater neer, zijn vervolgens doorgaans karig met een exploitatiesubsidie en gaan daar nu ook nog eens fors op bezuinigen. Hoe ga je dan met bezuinigingen om?

Wat kan helpen is het in kaart brengen van de financiële consequenties van dat gemeentelijke besluit dat ooit genomen is om een theater te stichten. De gevolgen daarvan zijn daardoor een gemeentelijke verantwoordelijkheid. Tot die kosten behoren bijvoorbeeld huur, afschrijvingen, kapitaallasten, onderhoudskosten, de personele kosten die met het beheer samenvallen; kortom alle kosten die je ook zou hebben als je geen voorstellingen zou geven. Dat zijn dus per definitie tevens de kosten waarop niets te bezuinigen valt.

Daarnaast zet een gemeente doorgaans een theater neer om allerlei lokale activiteiten te faciliteren. Denk daarbij aan het gebruik van het theater door verenigingen, andere culturele organisaties, maar ook de intocht van Sinterklaas, de lokale carnavalsactiviteiten, etc. Bereken wat deze activiteiten de gemeente kosten aan inzet van personeel, schoonmaak, gebruikskosten, etc. De politiek vindt vaak dat je daar niet op mag bezuinigen want organisaties als amateurverenigingen etc. zijn heilig; ze vertegenwoordigen nu eenmaal het electoraat.

Dan blijven de theatervoorstellingen over. Je ziet dan vaak dat een bezuiniging van tien procent op de subsidie in de praktijk neerkomt op een bezuiniging van twintig procent op de voorstellingskosten. Het verdient dan aanbeveling om verschillende scenario’s te maken. Elk scenario beschrijft een kwantitatief en kwalitatief artistiek ambitieniveau. Op die manier kan een wethouder of gemeenteraad meer bewust keuzes maken en de consequenties van de geplande bezuinigingen beter en bewuster overzien.

Geen 'peer review', maar beoordeling in de keten

2011-04-20T23:19:00.000-07:00

De Federatie Cultuur heeft een heldere, goede brief aan Halbe Zijlstra geschreven, zo bleek gisteren. Het gaat de goede kant op: ook de federatie wil – als het om de subsidietoekenning gaat - meer zeggenschap voor de podia in plaats van veel gewicht te geven aan de tot nu toe gebruikelijke peer review. Zo stelt de federatie: "Peer review is functioneel voor de artistiek-inhoudelijke beoordeling, maar schiet tekort bij de beoordeling van de maatschappelijke betekenis van de kunsten. Daartoe zou er meer gewerkt moeten worden op basis van beoordeling ‘in de keten’ (zie de nieuwste ontwikkelingen bij het Fonds Podiumkunsten) waarbij de afnemende kunstorganisatie (dus het theater of de concertzaal)in overleg met de producent beslist over de toekenning van rijksfinanciering van de productie. Deze manier van beoordeling bestaat gedeeltelijk in de film en de literatuur (afnamegarantie, uitgeversgarantie), maar niet of nauwelijks bij de andere kunstvormen. Ook het oordeel van het publiek is een criterium bij deze beoordeling."

Heel wat, zeker als je weet dat ook de Nederlandse Associatie voor Podiumkunsten en de Vereniging van Nederlandse Muziekensembles deel uitmaken van de Federatie Cultuur!

Het einde van secondary ticketing?

2011-04-13T04:43:00.001-07:00

Al eerder schreef ik op deze plaats dat er een heel simpele manier is om de wederverkopers van theatertickets buiten spel te zetten, namelijk door net als elke vliegtuigmaatschappij tickets op naam te verkopen. Je bent dan in één klap van het hele probleem af. Het Chassé Theater gaat dat volgend seizoen doen, zowel bijn de voorstellingen van Najib Amhali als bij het concert van Kane.

Bij elke bestelling zit een kaart op naam. De drager van die naam moet zelf ook aanwezig zijn en zich kunnen legitimeren. Dat betekent dat je wel toegangskaarten voor je vrienden kunt kopen, maar er zelf ook bij zult moeten zijn. Het Chassé Theater verandert hiervoor zijn leveringsvoorwaarden.

Ook Theaters Tilburg overweegt dit bij bepaalde voorstellingen in te voeren. Het blijft nu eenmaal een doorn in het oog van zowel artiesten als theaters dat sommige tickets tegen torenhoge verkoopprijzen al op internet staan nog voordat de kaartverkoop is begonnen.

Hoe ver kom je vooruit met je hakken in het zand?

2011-04-09T23:30:00.001-07:00

Heerlijk, al die clubjes die brieven schrijven aan Halbe Zijlstra en hem er op wijzen dat het niet verstandig is om te bezuinigen. Alsof dat enige zin heeft. Nu weer de Visitatiecommissie Nederlandse Orkesten, die het nodig vindt hem erop te wijzen dat cultuur een wezenlijk onderdeel van onze beschaving is. De commissie heeft Zijlstra laten weten dat bezuinigen op de individuele orkesten in de huidige situatie vrijwel niet mogelijk is. En ze hebben gelijk, als het blijft zoals het is, dan is bezuinigen een moeilijke opgave. Maar het is juist niet de bedoeling dat het blijft zoals het is. Als je enerzijds kijkt naar de hoeveelheid geld die er met de symfonie orkesten is gemoeid en anderzijds naar de beperkte en afnemende bezoekersaantallen, dan moet het toch duidelijk zijn dat er iets moet gaan gebeuren. Fusies liggen het meest voor de hand, maar volgens de visitatiecommissie zijn die niet mogelijk. Er kan volgens de commissie alleen een kleine winst worden geboekt door meer samenwerking en efficiencyverbetering.

Het is waar dat orkestdirecteuren het niet gemakkelijk hebben. Het is een tak van sport waarin artiesten “diensten” doen en een overwerkregeling hebben, waar nog steeds torenhoge bedragen worden betaald voor dirigenten en solisten en waar de gemiddelde leeftijd van de bezoeker boven de 65 jaar ligt. Als er ergens een sector is waar er broodnodig iets moet veranderen, dan is het ons orkestenbestel wel.

De voordelen van afnamesubsidies

2011-04-04T03:39:00.000-07:00

Als we toch in de rol van aanbieder en afnemer geduwd worden, citeer ik graag Gabriël Oostvogel, directeur van De Doelen in Rotterdam. Hij stelt dat nu het probleem is dat gesubsidieerd aanbod maar moet afwachten of het een publiek bereikt via de podia. De podia op hun beurt hebben nu te weinig artistieke verantwoordelijkheid: ze kopen in en verlaten zich op oordeel van de Raad voor Cultuur of de fondsen. Het Fonds eist weliswaar marketingplannen, maar het gezelschap heeft een relatie met podium, niet met het publiek. Veel drukte en geld zonder zichtbaar resultaat.

Bij het subsidiëren van de afname wordt niet alleen de afstand tussen makers en publiek verkleind, maar kan ook efficiënter en eenduidiger gewerkt worden. Er is bovendien een gemakkelijker aansluiting mogelijk van het rijk met de gemeenten, zonder dat er individuele convenanten nodig zijn.

Gabriël stelt voor dat de podia worden geselecteerd door het Fonds en dat toekenning plaats vindt op basis van een 4-jaren plan én van reputatie. Dat plan bevat voornemens over genres, aantallen, bereik en gewenst artistiek niveau. Het oordeel over het aanbod wordt overgelaten aan professionals, dus aan de programmeurs. In deze opzet steunt het rijk algemene doelstellingen als hoogwaardig artistiek aanbod, relevant bereik van kunsten en de ontwikkeling daarvan.

Mooi systeem, toch?

NAPK kiest voor harde koers richting podia

2011-04-02T23:13:00.000-07:00

Podia en gezelschappen verwachten komend seizoen minder bezoek, deels omdat dit de trend is en ook omdat de btw-verhoging er aan komt. De VSCD heeft daarom zijn leden geadviseerd bij de onderhandelingen met de gezelschappen en impresariaten uit te gaan van een realistische risicoverdeling. Als de podia blijven betalen wat ze de afgelopen jaren betaalden, dan hebben ze binnen de kortste tijd grote financiële problemen. De VSCD heeft daarom voor haar leden richtlijnen opgesteld, waarbij de pijn gelijkelijk wordt verdeeld tussen aanbieder en afnemer.

De Nederlandse Associatie voor Podiumkunsten (NAPK) – waarbij zo goed als alle gezelschappen zijn aangesloten – heeft eindelijk ook een standpunt bepaald. De NAPK adviseert haar leden zo scherp mogelijk te blijven onderhandelen met de podia en heeft in dat standpunt zelfs de steun gezocht van haar grootste concurrent; de Vereniging van Vrije Theaterproducenten (VVTP). Dat advies komt een beetje laat, want inmiddels zijn alle onderhandelingen voor het nieuwe seizoen al enige tijd achter de rug….
De NAPK vindt dat de VSCD met haar advies aan de podia geen constructieve bijdrage levert om het gezamenlijke financierings- probleem in de podiumkunsten op te lossen. Maar hoe het dan wel zou moeten geeft de NAPK echter niet aan. Gelukkig heeft een aantal gezelschappen en theaters zelf al het initiatief genomen om rond de tafel te gaan zitten en naar oplossingen te zoeken. Ze beseffen dat scherper onderhandelen niet de oplossing is. Voor de gezelschappen is samenwerking met podia in deze tijd harder nodig dan ooit.

Nogmaals: de verwachte effecten van de btw-verhoging

2011-03-31T01:58:00.000-07:00

De ING Bank heeft zijn driemaandelijkse BudgetBarometer gepubliceerd, waaruit blijkt dat de Nederlander verbeterde toekomstverwachtingen heeft. Meer huishoudens verwachten over drie maanden even makkelijk of makkelijker rond te komen (84% nu tegen 74% vorige kwartaal). Ook de btw-stijging in de podiumkunsten is meegenomen in het onderzoek en dat geeft een minder positief beeld. Niet iedereen blijkt daar overigens even veel last van te hebben. Lagere inkomens gaan minder naar het theater dan hoge inkomens (65% gaat nooit of bijna nooit, tegen 45% van de hoge inkomens). Theaterbezoekers met lagere inkomens reageren veel heftiger op duurdere tickets. Driekwart zal minder vaak naar het theater gaan, slechts een kwart blijft even vaak gaan. Van de theaterbezoekers met een bovenmodaal inkomen zegt 57% minder vaak podia te gaan bezoeken door de hogere ticketprijzen. Het worden spannende tijden!

Afnamesubsidies weer een stapje dichterbij

2011-03-30T00:19:00.000-07:00

De masterclass die Theaters Tilburg afgelopen vrijdag organiseerde ging over crowdfunding en de master was ditmaal Roy Cremers, de man achter voordekunst.nl. Hij vertelde me dat hij binnenkort ook Halbe Zijlstra op bezoek krijgt, die zich nader over deze vorm van publieksparticipatie bij de kunsten wil laten informeren. Bij crowdfunding snijdt inderdaad het mes aan twee kanten. Het is niet alleen een innovatief financieringsmiddel, maar het creëert ook betrokkenheid en dat is minstens zo belangrijk.

Crowdfunding wordt ook genoemd in de brief van De Tafel van Zes aan de staatssecretaris. Maar daarin is nog meer te lezen: De keuzes die podia maken (in de meest brede zin van het woord) spelen immers in het samengaan van pluriformiteit, toegankelijkheid en publiek belang een cruciale rol. Zij koppelen professionele kennis (via de programmeur, curator of criticus) aan een lokaal, regionaal of (inter)nationaal publiek. Het commerciële en het publieke gefinancierde aanbod plooien daar over elkaar heen en overaanbod wordt door de markt geëlimineerd. Daarom stimuleert de overheid meer dan voorheen via de vraag: bijvoorbeeld door financiering van programmering en presentatie, maar ook via het faciliteren van crowdfunding en fiscale maatregelen.

Crowdfunding gaat hierbij had in hand met afnamesubsidies en dat is een goede zaak. Nu ook de vertegenwoordigers van het veld – en dat zijn de leden van de Tafel van Zes – pleiten voor afnamesubsidies komen deze weer een stapje dichterbij. Terecht; het zijn uiteindelijk de podia die als geen ander weten hoe ze de kunsten en het publiek bij elkaar moeten brengen. Op hun beurt zullen de podia stappen moeten zetten om te komen tot een verdere, gezamenlijke professionalisering van de publiekswerving. Daar blijft nog veel terrein te winnen.

"Wat zullen we doen: een pluimvee tentoonstelling of Hamlet?"

2011-03-28T04:46:00.000-07:00

Ruud van Meijel, zakelijk leider van Toneelgroep Oostpool, heeft het niet zo op de schouwburgen. In de NRC vertelde hij afgelopen zaterdag: “Het is een pijnlijke zaak dat de schouwburgen aan geen enkele artistieke verplichting worden gehouden. Of er nu een pluimvee tentoonstelling staat of een artistiek hoogwaardige Hamlet, dat maakt de gemeente niet uit, als ze er maar geen geld bij hoeven te leggen.” Bovendien is hij bang dat de schouwburgen de tegenvallende recettes uit commerciële genres gaan verhalen op het serieuze genre.

Los van het feit dat dit geen recht doet aan alle theaters die ondanks de lage bezoekersaantallen van veel gesubsidieerde voorstellingen deze toch hardnekkig blijven programmeren, heb ik de indruk dat Ruud zijn vak niet zo goed begrijpt. Het gaat een theaterdirecteur niet om gesubsidieerd of niet-gesubsidieerd toneel. Hij wil gewoon goede producties én hij wil graag veel publiek. Zodra gesubsidieerde gezelschappen producties gaan maken die én goed zijn én veel publiek trekken, zal geen enkele theaterdirecteur ook maar een ogenblik aarzelen deze te programmeren. Als morgen Richard III van Orkater de schouwburgen zou worden aangeboden, dan zou elke schouwburgdirecteur deze productie onmiddellijk een week nemen.

Vrije producenten van toneel zijn in het algemeen beter in het combineren van kwaliteit met publieke belangstelling dan de meeste zakelijke leiders van gesubsidieerde gezelschappen. In hetzelfde artikel is te lezen dat dit seizoen een voorstelling als Karakter van Hummelinck Stuurman maar liefst 50.000 bezoekers heeft getrokken. Tsjechovs Meeuw van deze producent heeft een speellijst van 80 voorstellingen, terwijl de gemiddelde gesubsidieerde productie nog niet aan de helft van dit aantal voorstellingen komt. Kennelijk begrijpen Hummelinck en Stuurman wel hoe de vork in de steel zit.

Best practice

2011-03-26T00:03:00.000-07:00

Theaters worden steeds actiever in het vinden van andere inkomsten. Enkele voorbeelden: de Amsterdamse schouwburg heeft onlangs een genootschap van donateurs opgericht (opbrengst nu al rond de 50.000 euro per jaar), de Haarlemse schouwburg en concertzaal heeft zijn Thomas Wilson genootschap (opbrengst jaarlijks 35.000 euro) en Theaters Tilburg zijn stichting Kunst & Onderneming Brabant (KoBra), die jaarlijks ruim 50.000 euro aan culturele doeleinden doneert. Zo zullen er ongetwijfeld meer voorbeelden te vinden zijn.

Omdat het uiteindelijk beter is om extra inkomsten verwerven dan alleen met bezuinigingen bezig te zijn, zou het mooi zijn als iemand eens alle alternatieve bronnen van inkomsten in de podiumkunsten in kaart zou brengen. Wellicht levert zoiets inspiratie op en in tegenstelling tot in de letteren geldt hier dat plagiaat is toegestaan. Voor welke stagiair is dit een aardige onderzoeksopdracht?

Omgekeerd is het ook goed om ervaringen uit te wisselen als het om besparingen gaat. De VSCD organiseert daarom op 9 mei in Rotterdam een studiedag met de beste voorbeelden van bezuinigingen, ook door middel van samenwerkingsverbanden. Op hier kunnen we van elkaar leren.

Kortzichtig

2011-03-24T02:25:00.000-07:00

Terugblikkend op gesprekken met impresariaten over het nieuwe seizoen valt op dat het woord “samen” vaak wordt gebruikt. We moeten “samen” het probleem van teruglopende bezoekersaantallen opvangen, we moeten “samen” de btw-verhoging het hoofd bieden, we moeten in de programmering “samen” een oplossing voor de lokale bezuinigingen vinden.

Dat “samen” verdwijnt als sneeuw voor de zon als er gesproken wordt over de financiële condities voor de voorstellingen die de vrije producenten aanbieden. De garanties of uitkoopsommen zijn niet lager dan het vorig seizoen en alle financiële risico’s worden ondanks de mooie woorden onverkort bij het podium gelegd.

De meeste impresariaten blijken alleen een korte termijn visie te hebben: we halen er bij de theaters in financieel opzicht uit wat er uit te halen valt en volgend seizoen zien we wel weer verder. Een aantal podia wacht daar niet op en programmeert nu al aanzienlijk minder, zodat er ook bespaard wordt op personele kosten. Het Chassé Theater programmeert 70 voorstellingen minder en ontslaat personeel en dat laatste gebeurt ook in Oss, zoals gisteren bekend werd gemaakt. Podia die dit soort maatregelen niet op voorhand nemen zitten vermoedelijk over een jaar met flinke tekorten.

Als er minder voorstellingen worden geprogrammeerd hebben ook de producenten een probleem. De enige oplossing is dan ook dat producenten en podia het in een vroegtijdig stadium eens worden over producties die breed worden afgenomen. Met de huidige manier van werken hebben straks niet alleen de afnemers, maar ook de aanbieders straks een groot probleem.

Ga maar rustig slapen

2011-03-21T13:06:00.000-07:00

Mark Rutte heeft twee maanden geleden in het televisieprogramma Buitenhof van zondag 16 januari gezegd dat in steden als Amsterdam of Den Haag `iedere avond in dertig theaters tien mensen op de eerste rij zitten en de rest van de zaal leeg is’. De NAPK reageert heel alert twee maanden later dat dit helemaal niet waar is: “In 2009 is er in de steden Den Haag, Rotterdam, Amsterdam en Utrecht niet één voorstelling door de bij ons aangesloten instellingen gespeeld waar slechts tien mensen op de eerste rij zaten en de rest van de zaal leeg was. Sterker nog , de gemiddelde zaalbezetting in alle zalen in de G4 (groot, midden en klein) was 60% of hoger!”

Geen brief waarvan de minister-president onder de indruk zal zijn, temeer daar de branche zelf geen enkele kans ziet om tot een gezamenlijk standpunt te komen. Eerlijk gezegd is dat ook heel moeilijk, want geen enkel gezelschap zal zeggen “Hef mij maar op, we zijn toch al met te veel gezelschappen en gezelschapjes”. Sterker nog, de toneelgezelschappen – onlangs in vergadering bijeen - vinden zelfs dat de basis infrastructuur (BIS) moet blijven zoals hij is. Het idee van ‘afname-subsidies’ wordt collectief afgewezen; hooguit moet er beter samengewerkt worden.

Thorbecke wordt vaak geciteerd als het om de relatie tussen de overheid en de kunsten gaat. Hoe komt het dat ik nu plotseling aan een andere minister-president moet denken? En wel aan Colijn, die voor de Tweede Wereldoorlog in een radiorede het volk toesprak met de historische woorden “Ga maar rustig slapen; er is voorshands nog geen enkele reden om werkelijk ongerust te zijn.”

Tussenhandel

2011-03-17T02:37:00.000-07:00

SEE Tickets wil een proef met dynamic pricing in de theatersector organiseren met als pilot de productie “Sprakeloos” van AT Theater; een productie die slechts in een klein aantal (grotere) theaters te zien zal zijn. Voorwaarde is daarbij dat alles in één hand blijft en die hand zit aan SEE Tickets vast. Dat wordt dan een revenue manager, die tijdens verkoopcyclus al naar gelang de vraag van het publiek de prijzen verhoogt of verlaagt. De toegangskaart is niet meer die van het theater, maar van SEE ticket en uiteraard gaan de reserverings- en transactiekosten ook naar deze firma.

Het theater geeft hiermee zo ongeveer alles uit handen en de theaters die mee moeten doen zijn dan ook niet onverdeeld enthousiast. Begrijpelijk, temeer omdat wederverkopers met hun toeslagen de toegangskaarten voor het publiek onnodig duur maken. Vaak weet de koper niet met wat voor toeslagen hij te maken krijgt, want die worden niet gecommuniceerd op de website van SEE Tickets; ze worden pas zichtbaar aan het eind van het aankoopproces van de kaarten. Dat is een manier van zaken doen die niet past bij de openheid die de theaters juist zo hoog in het vaandel hebben staan.

Nu het publiek naar alle waarschijnlijkheid door de btw-verhoging toch al meer voor zijn toegangskaarten moet betalen, zit niemand te wachten op tussenhandelaren die de kaarten nóg duurder maken. Dat neemt niet weg dat het voor theaters heel wenselijk is om op het gebied van kaartverkoop en marketing hun krachten te bundelen, maar dan op een manier zonder dat derden er ook nog eens aan verdienen.

Memorabel

2011-03-15T03:50:00.000-07:00

Afgelopen weekend vierde de Tilburgse schouwburg zijn 50-jarig bestaan met onder meer een jubileumavond, waarin de schijnbare werkelijkheid een grote rol speelde. Maar er werd door Matthijs Rümke ook een tekst van Gerardjan Rijnders voorgelezen. Een fragment daaruit:

En, dames en heren, nu zijn we dan eindelijk aanbeland, u was er al bang voor, bij waar ik het eigenlijk over wil, moet hebben. Sinds mij werd gevraagd, bijna een jaar geleden, iets op deze avond te zeggen, is er, zoals u waarschijnlijk wel zult weten, het een en ander gebeurd. We hebben een regering die tegen gesubsidieerde kunst is. We hebben een regering die kunstsubsidies een ‘linkse hobby’ vindt. En die nieuwe regering, ook al beschikt ie niet eens over een meerderheid in het parlement, die nieuwe regering, die is de baas. En die nieuwe regering, die nieuwe staatssecretaris voor cultuur, had zomaar het volgende kunnen zeggen. Ik citeer deze tekst met dan aan vriend en collega Kees Roorda. Het citaat:

"Men zegt dat het gewone volk, geen verstand heeft om het werkelijk waardevolle bereik van de kunsten te begrijpen. Maar het gewone volk heeft omgekeerd met de zogenaamd moderne kunst de afgelopen tijd ook geen relatie gehad. Omdat de zogenaamde moderne kunsten zich niet tot hen heeft verhouden. De grote massa liep de afgelopen tijd ongeïnspireerd door onze kunstinstellingen. Of erger nog, hield zich verre ervan. Miljoenen hebben instinctief aangevoeld dat het kunstgestamel van de afgelopen decennia, de wanprestaties die het niveau van acht tot tienjarige talentloze kinderen niet ontsteeg, niets te maken had met de uitdrukking van onze huidige tijdsgeest of onze toekomst.

Moderne Kunst bestaat niet. Kunst is geen mode. In de kunst is er geen maatstaf van gisteren of vandaag, er is alleen een maatstaf van waardevol en eeuwig of vergankelijkheid. Zoals het wezen van ons land verandert, moet ook de kunst haar vergankelijkheid verliezen en waardig uitdrukking geven aan onze nationale identiteit. Kunstwerken die onbegrijpelijk zijn of eerst een ingewikkelde uitleg nodig hebben, hebben geen bestaansrecht. Woorden als: innerlijk leven, toekomstgerichte ontwikkeling, betekenisvol invoelen, oorspronkelijke verbeeldingskracht, al die holle frasen, zijn verontschuldigingen voor de waardeloze troep die ons bereikt. Als iemand een groot innerlijk leven heeft dan mag ie dat in zijn werk bewijzen in plaats van hiervoor woorden achteraf te gebruiken. De huidige tijd werkt aan een nieuw mensbeeld. Daaraan moet de kunstenaar uitdrukking geven.

Nu we vandaag de dag weten dat in ieder mens zich de ontwikkeling van miljoenen jaren herhaalt, dan moeten we inzien dat kunstwerken die het niveau van kinderen niet ontstijgen hopeloos ouderwets zijn. Het is onverdraaglijk dat de kunst niet kan rekenen op de brede steun van de massa maar zich beperkt tot een kleine elitaire kunstkliek. Vanaf nu zullen, dat verzeker ik u, al die clubjes praatjesmakers, dilettanten en kunstoplichters die elkaar de hand boven het hoofd houden en aldus kunnen overleven, geëlimineerd en afgeschaft worden."

Dit is geen citaat van onze staatssecretaris voor cultuur. Maar ik ben bang dat het had gekund. Dames en heren, dit was een citaat uit de rede die werd uitgesproken ter gelegenheid van de opening van Das Haus der Deutschen Kunst in München, in 1937 door….. Adolf Hitler.

Verder commentaar is overbodig. De VVD-politici in de zaal applaudisseerden niet. Het was een mooie jubileumavond, ook mede het pleidooi dat Sanne Wallis de Vries als Beatrix hield voor de vrijheid van verbeelding.

Vlakke vloeren schrijven brief

2011-03-08T01:08:00.000-08:00

De directies van een tiental vlakkevloertheaters, aangevuld met de schouwburgen van Breda, Rotterdam, Dordrecht en Arnhem, spreken in een brief aan de Raad voor Cultuur hun zorg uit over de bezuinigingen. Ze suggereren ook de oplossingen die de grote gezelschappen al voor ogen hebben, zoals co-creatie, het pas bij bewezen succes van stukken een tournee organiseren en meer samenwerking tussen podia onderling. Ook hier geldt dat niets de betrokkenen weerhoudt om hiermee vast te beginnen.

Zelf dicht ik de vlakke vloer theaters een grotere rol toe. Zij zouden met name de proeftuin moeten zijn waar ook de grotere gezelschappen hun producties uitproberen. Zij hebben eerder het publiek dat het experiment aandurft dan de gemiddelde schouwburg dat heeft. Een argument temeer dat ook gezelschappen, productiehuizen en alle theaters zich meer met elkaar verbinden dan nu het geval is. Wie neemt het initiatief? Grootste struikelblok lijkt echter vooral de angst om autonomie (of de eigen baan?) te verliezen.

Je mag niet verwachten dat de Raad voor Cultuur zich erg laat beïnvloeden door een brief als deze. Het gaat er nu vooral om dat de sector eerst zelf wat laat zien.

De Tafel van Zes

2011-03-04T03:01:00.000-08:00

De leden van de Tafel van Zes hebben nooit kunnen dromen dat hen zo’n grote rol zou worden toegedacht als nu het geval is. De club lijkt plotseling een tweede Raad voor Cultuur, die net als de echte de staatssecretaris ook mag adviseren over wat er moet gebeuren met het huidige kunstenstelsel. Officieel heeft het clubje geen status, maar er zitten toch een paar mensen in die wel degelijk wat te melden hebben. Het lastige is dat ze verschillende achterbannen vertegenwoordigen en dat is tegelijkertijd zowel hun kracht als hun zwakte. Enerzijds vertegenwoordigen een breed veld, anderzijds kunnen ze voortdurend ter verantwoording worden geroepen door hun achterban.

Cultuurcolumnist Giep Hagoort vindt de Tafel maar niks en schrijft in MM-Nieuws dat de zes de culturele sector een geweldige dienst zou bewijzen door te vertrekken zoals ze gekomen zijn: in stilte. Verder zegt hij nog wat onaardige dingen over de mensen die aanzitten aan de Tafel, maar dat lijkt eerder persoonlijk ressentiment. Hij ziet de leden van de Tafel als mislukte mastodonten en hij weet zelf wel wat andere namen te verzinnen van mensen die het veld zouden moeten vertegenwoordigen.

Mij lijkt het een prima zaak dat er door allerlei combinaties van culturele organisaties wordt nagedacht over de toekomst. Ook in de podiumwereld zie je dat overal plannen worden gesmeed voor de toekomst: productiehuizen spreken over fusies met gezelschappen, gezelschappen praten met podia over co-creatie en podia zoeken samenwerking met culturele organisaties in de eigen stad. Het is goed dat uiteindelijk ook de staatssecretaris weet wat er speelt.

Het is daarentegen niet goed als hij straks te veel verschillende adviezen van allerlei clubs krijgt. Dat maakt het hem alleen maar gemakkelijker om toch zijn eigen zin te doen. Het is daarom misschien ook maar goed dat de afspraak van vandaag van de Tafel van Zes met Halbe Zijlstra niet doorgaat. Ik pleit voor een andere kanalisering van al die verschillende meningen en adviezen. Mij lijkt het beter dat de Tafel zijn ideeën bij de Raad voor Cultuur op tafel legt en dat die tot een uiteindelijk advies komt.

De nieuwe tijd

2011-03-01T23:27:00.000-08:00

De Amsterdamse Stadsschouwburg is het eerste theater in ons land dat breekt met de traditie dat voorstellingen voor een heel seizoen van tevoren worden geboekt. Voortaan worden ze gedurende het hele jaar geprogrammeerd. Amsterdam is de eerste plaats die dat doet en mijn voorspelling is dat andere theaters zullen volgen. In het nieuwe bestel zou het wel eens zo kunnen zijn dat theaters alleen die voorstellingen boeken die een bewezen kwaliteit hebben. Dat betekent dat ze eerst uitgetest worden voordat ze geboekt worden en op reis gaan. Dat vraagt van theaters twee dingen: enerzijds de bereidheid om zo nu en dan ook gelegenheid te bieden voor het uittesten van voorstellingen en anderzijds flexibiliteit in de programmering. Als er geen dagen in de agenda beschikbaar zijn, kan er ook niet (bij)geboekt worden. Hetzelfde geldt voor reprises van goed ontvangen repertoirevoorstellingen.

Als gevolg van het loslaten van het seizoen verdwijnt in Amsterdam het traditionele seizoensprogramma. In plaats daarvan gaat de Stadsschouwburg een kwartaalmagazine uitbrengen.

Het einde van de zwarte handel in toegangskaarten?

2011-03-01T07:30:00.000-08:00

Er is een goede manier om de zwarthandel in toegangskaarten in te perken en te voorkomen dat het publiek de torenhoge opslagkosten bij ticketwederverkopers moet betalen. Dat is de legitimatieplicht, zoals we die kennen bij de aankoop van vliegtickets: je moet bij het inchecken je paspoort bij je hebben en aantonen dat de ticket daadwerkelijk op jouw naam staat. In het festivalcircuit is dit steeds gebruikelijker, voor het theater is het nog nieuw.

Het wordt echter binnenkort uitgeprobeerd bij een concert van KANE in het Chassé Theater. KANE is daarmee akkoord gegaan op voorwaarde dat voor de fans op een publieksvriendelijke manier gebeurt. Dat laatste is inderdaad de bottleneck: dat vraagt van het theater dat er een juridische basis wordt gecreëerd, dat elke toegangskaart op naam staat en dat er meer mensen voor de kaartcontrole moeten worden ingezet (dus hogere kosten). Ook is een doordacht beleid nodig voor het omgaan met problemen als vergeten paspoorten en toegangskaarten die door de koper ervan te goeder trouw aan de buurman zijn gegeven.

Het is mooi van het Chassé Theater dat het zijn nek uitsteekt met deze pilot. Hopelijk worden de ervaringen straks met andere theaters gedeeld.

Artistieke noodzaak

2011-02-28T11:50:00.000-08:00

Er was een tijd dat voorstellingen pauzes hadden en toen veranderde dat. Soms duurde een voorstelling twee uur of langer zonder pauze, de behoeften van het publiek – koffie, sociaal contact en het toilet - ten spijt. Dat moest, dat was artistieke noodzaak, zeiden de makers. Hoewel....

Gerard-Jan Rijnders in de NRC: “We spelen De Meeuw zonder pauze. Ik vind dat de acteurs zelfs uit de verste schouwburgen in het land toch op een redelijke tijd weer thuis moeten zijn. Daar moet je als regisseur rekening mee houden.”

Nu weet ons publiek waar ze het voor doen als ze hun plas zitten op te houden.

Omdenken

2011-02-27T10:09:00.000-08:00

Afgelopen vrijdag waren we weer bijeen, alle grote toneelgezelschappen uit de basis infrastructuur (BIS) en een aantal schouwburgen. De vraag die op tafel lag was: lukt het ons om samen vorm en inhoud te geven aan een nieuw toneelbestel.

Als ik zo terugkijk op deze bijeenkomst: nee, dat lukt ons niet. Er waren teveel verschillende meningen, allemaal even legitiem en verdedigbaar, maar voor een gezamenlijke aanpak was er te weinig overeenstemming. Er zijn nog gezelschappen die vasthouden aan de oude patronen en niet iedereen is in staat om op een andere manier naar ons vak te kijken. “Omdenken”, dat is nodig. Wie niet weet wat dat is, moet maar eens googlen.

Het lijkt steeds weer of een aantal mensen zich niet realiseert dat het gesubsidieerde kunstenlandschap flinke aardverschuivingen te wachten staan en dat we op een heel nieuwe manier ons toneelbestel moeten inrichten. Zoals Gerard Tonen – zakelijk leider van Het Zuidelijk Toneel - schreef in zijn blog, hebben veel gesubsidieerde kunstuitingen zich vervreemd van het grote publiek. We ontberen voldoende maatschappelijk en dus ook politiek draagvlak voor de kunst die nu wordt gemaakt

Toegegeven, het is een lastig dilemma. Als kunstenaar moet je niet je oren laten hangen naar je publiek, maar je kunt het ook niet negeren. Maar zoals Gerard schreef wordt er veel kunst gemaakt met de rug naar het publiek toe, alleen omdat de kunstenaar het voor zichzelf nodig vindt en niet kijkt of zijn werk kunst enige vorm van maatschappelijk bereik heeft. Dat gaat de kunstwereld nu opbreken.

De oplossing voor nu is dat de mensen die wel op dezelfde lijn zitten elkaar opzoeken en hun eigen plan trekken.

Dit is Tilburg

2011-02-26T07:53:00.000-08:00

Als gemeente koop je MIDI, een oude bioscoop en verbouwt die tot theater: kosten ruim 8 miljoen euro. Vervolgens zeg je als gemeente “ja” tegen het voorstel van een Tilburgse televisiepersoonlijkheid (Adje, ooit bekend als side-kick van Paul de Leeuw) om het theater zonder subsidie te exploiteren. Je hebt weliswaar een professioneel theater binnen de stadsgrenzen, maar dat wordt nooit om advies gevraagd, laat staan er bij betrokken.

Adje geeft het op, nog voor de zaak echt open is.

Vervolgens vraagt de gemeente wél aan Theaters Tilburg om de exploitatie ter hand te nemen. Opdracht daarbij is dat de schouwburg en de concertzaal er jaarlijks uit de eigen exploitatie 100.000 euro bij leggen, goedschiks of kwaadschiks. Dat gebeurt en dat gebeurt uit overtuiging.

Want het theater wordt niet zo maar een theater; het wordt een volstrekt nieuwe en unieke benadering van het betrekken van jongeren bij zowel de programmering als het managen van het theater. MIDI is daar nu een jaar mee bezig en er is al heel veel bereikt. Maar deze week besloot het college om na 2011 geen cent meer in MIDI te stoppen en dat is het einde van dit jongerentheater.

Wat er met het pand moet gebeuren weet men niet. Na taxatie blijkt het nauwelijks of geen commerciële waarde te hebben, dus er moeten miljoenen euro’s versneld afgeschreven worden. Een enorme kapitaalvernietiging en jammer van al dat weggegooide belastinggeld. Tegelijkertijd wordt de Tilburgse culturele instellingen gevraagd om miljoenen te bezuinigen.

Er schijnen plannen te zijn voor weer een onderzoek naar wat er met het pand moet gebeuren en dat wordt dan het derde kostbare onderzoek op rij naar de toekomst van het theater. Elk commentaar is eigenlijk verder overbodig; de feiten spreken voor zich.

Nogmaals: PITCH

2011-02-24T07:29:00.001-08:00

Het Theater Instituut Nederland (TIN) reageerde op mijn eerdere blog dat het inderdaad steeds belangrijker wordt dat theatermakers leren om heel compact hun werk te presenteren aan programmeurs, beleidsmakers en de politiek. Dit zogenoemde pitchen is in de Nederlandse podiumkunsten nog niet echt gemeengoed. Om het veld hierin te ondersteunen, start het TIN dit jaar met het aanbieden van pitch trainingen. De eerste training vindt plaats op 14 maart voorafgaand aan het Tweetakt festival, en is daarom met name bedoelt voor jeugdtheater en jeugddans. Tijdens het festival kunnen zij namelijk meteen het geleerde in praktijk brengen tijdens een meeting met internationale programmeurs die door het TIN zijn uitgenodigd voor het Buitenlandse Bezoekers Programma. Ook voor Festival a/d Werf en de Nederlandse Dansdagen staan ontmoetingen met programmeurs gepland.

Spant! in Bussum wordt particulier theater

2011-02-23T05:14:00.000-08:00

De twee directeuren van theater- en congrescentrum Spant! in Bussum hebben de theater-exploitatie van de gemeente overgenomen voor een bedrag van 4 miljoen euro. Het pand blijft eigendom van de gemeente en zal over een jaar een marktconforme huur moeten opbrengen.

De beide directeuren hebben deze stap kunnen zetten omdat met name de congres- en horeca-inkomsten al een paar jaar een flink batig saldo lieten zien. Voor de komende jaren wordt uitgegaan van een positief exploitatieresultaat van ca. vier tot vijf ton per jaar. Op theatergebied blijft de gemeente de belangrijkste opdrachtgever: Spant! ziet zich in ieder geval tot en met 2013 verzekerd van een jaarlijkse subsidie van 750.000 euro, waarvoor 90 voorstellingen moeten worden gegeven. Dat zijn zonder uitzondering commerciële producties van vrije producenten.

"Per jaar, neem ik aan....?"

2011-02-20T04:17:00.000-08:00

Afgelopen vrijdag gaf Martijn Sanders een masterclass in Theaters Tilburg over zijn ervaringen met fondsenwerving. In de wetenschap dat het Concertgebouw iets anders is dan het gemiddelde provincie-theater en Amsterdam bovendien wat meer hoofdkantoren van grote ondernemingen telt dan bijvoorbeeld Assen of Alkmaar, vielen er toch heel wat nuttige tips te noteren.

Om er een paar te noemen: bouw eerst een netwerk van sympathisanten op; zorg dat er van die sympathisanten één schaap is dat als eerste financieel over de brug komt; zorg dat dit het hoogst haalbare bedrag is, want alle anderen zullen zich daaraan spiegelen; zorg dat je alles weet van de onderneming waar je om geld gaat vragen; ga nooit alleen maar ga als secondant van een van je sympathisanten die de man of vrouw aan de andere kant van de tafel goed kent en als er aan die andere kant van de tafel een bedrag wordt genoemd, zeg dan keihard: “Per jaar, neem ik aan…?”

Verder is het een voorwaarde dat je voor het geld dat je vraagt concrete, sympathieke doelen op het oog hebt en uiteenlopende tegenprestaties hebt bedacht. Succesvolle tegenprestaties, zo vertelde Martijn, strelen de ijdelheid van de sponsor. Hoewel de nodige uitzonderingen de regel bevestigen, is naamsvermelding op een representatieve plaats het meest populair.

Parktheater Eindhoven doneert 1 miljoen aan gemeente

2011-02-19T02:17:00.001-08:00

Het Eindhovense Parktheater geeft 1 miljoen euro terug aan de gemeente, schrijft de NRC vandaag. Directeur Giel Pastoor: “De gemeente moet 55 miljoen bezuinigen. De gemeente heeft ons geholpen toen we in de problemen zaten. Nu kunnen we iets terug doen.”

Het Parktheater heeft een stevig eigen vermogen en Giel Pastoor hoopt met dit gebaar zoveel goodwill te kweken dat zijn theater bij de bezuinigingen wordt ontzien. Of dat lukt, is natuurlijk maar de vraag. Deze donatie is een eenmalig iets en het gaat de gemeente juist om structurele bezuinigingen. Het kan ook zijn dat dit als een signaal wordt opgevat dat het Parktheater juist teveel subsidie krijgt en dat men best met minder geld toe kan. En dan is het juist wel handig om wat extra geld achter de hand te houden. Hoe dan ook, je kunt in ieder geval van Giel Pastoor zeggen dat hij er altijd weer in slaagt om positief in de krant te komen!

Profijtbeginsel

2011-02-18T02:03:00.000-08:00

Neem een kamerorkest van 20 musici. Voor een concert repeteren ze vijf dagdelen. Ze zijn niet in loondienst, maar worden als ZZP’ers per repetitie en per concert betaald. Inclusief reiskosten kosten de musici per concert – inclusief de repetities – ruim 500 euro per persoon.

Aan loonkosten is dat dus in totaal 10.000 euro. Daar komen bij de kosten van dirigent, solisten, huur van de bladmuziek en de overhead; alles bij elkaar nog een keer zo’n 10.000 euro. Tel daarbij bovendien nog de kosten van de zaal (zoals techniek, publieksontvangst, schoonmaak, energie, etc.); raam die op ongeveer 4.000 euro. De totale kosten van het concert komen daarmee op 24.000 euro.

Bij een toegangsprijs van rond de 25 euro (na aftrek btw dus pakweg 20 euro netto) ben je blij dat er bij een gemiddeld kamermuziekconcert 400 bezoekers in de zaal zitten. Die leveren dus 8.000 euro op. Waarmee je tekort voor die avond 16.000 euro bedraagt.

Rechtse partijen zoals de PVV en de VVD willen dat de muziekliefhebbers hun linkse hobby zelf bekostigen. En ja, als er 400 bezoekers zouden komen die allemaal 75 euro betaalden, dan heb je geen subsidie nodig. Maar we weten ook dat bij een forse prijsverhoging een deel van het publiek afhaakt.

Wetenschappelijk onderzoek wijst uit dat bij klassieke concerten een prijsstijging van 10% al ca. 6% minder publiek oplevert. Je kunt niet berekenen hoeveel mensen er bij een exorbitante prijsverhoging van 25 naar 75 euro toch nog besluiten om een toegangskaart te kopen. In ieder geval te weinig om uit de kosten te komen. Dus moet je de prijzen nog veel hoger maken, net zo lang tot concertbezoek met recht een exclusieve rechtse hobby genoemd mag worden….

Op zeker spelen

2011-02-13T10:29:00.000-08:00

Afgelopen vrijdag bij de hoorzitting door de Tweede Kamer over de bezuinigingsplannen van het kabinet zei artistiek leider Ola Mafaalani van het Noord-Nederlands Toneel dat ze een kwart minder voorstellingen verkocht voor het komende seizoen omdat de theaters op zeker willen spelen. Los van de vraag wat je verstaat over “op zeker spelen” heeft ze gelijk dat steeds minder theaters bereid zijn om voorstellingen te programmeren waarvoor ze wel het volledige financiële risico lopen, maar waarbij ze niet de kans kregen inhoudelijk betrokken te raken. En dan doel ik op betrokkenheid bij het artistieke proces en het productie proces. Er werd de theaters niet in een vroegtijdig stadium gevraagd wat ze van de plannen vonden, welke regisseur en vormgever ze voor die plannen geschikt vonden en of ze eventueel interesse zouden hebben om een dergelijke productie te programmeren.

Ook Ola begint nu misschien te beseffen dat de oude manier van werken voorbij is en dat bij co-financiering (want dat is het betalen van hoge uitkoopsommen of garanties) ook co-creatie en co-productie hoort.

Zo zal het in de toekomst gaan: de PITCH

2011-02-12T22:50:00.000-08:00

Het toekomstmodel. Makers en producenten dienen hun plannen in, bijvoorbeeld bij de VSCD. Een commissie bestaande uit een aantal programmeurs/theaterdirecteuren maakt op artistieke gronden en/of op basis van de publieksaantrekkelijkheid een selectie uit die plannen. De gekozen producenten maken vervolgens een visualisatie van maximaal 7 minuten. Daarbij geven ze aan wat de geschatte productiekosten zijn, welke uitkoopsommen daarbij horen, aan welke cast wordt gedacht, etc.

Op bijeenkomsten met de theaters (gegroepeerd naar de omvang van de theaters) worden de visualisaties getoond. Live-optredens zijn niet toegestaan. Na de presentatie van hun filmpje of power point presentatie krijgen de makers drie minuten de tijd om vragen te beantwoorden. Daarna is de volgende presentatie aan de beurt. Na afloop van alle presentaties stemmen de aanwezige podia met welke projecten ze verder zouden willen gaan. Theaters gaan op die manier commitment aan met een project en geven er zo draagvlak aan.

Een hele andere aanpak dan nu, waarbij een vertegenwoordiger die zich impresario noemt met een koffer vol plannetjes de theaters afgaat om zoveel mogelijk te verkopen. En het theater moet vervolgens afwachten of er voldoende voorstellingen worden verkocht en de productie uiteindelijk ook wordt uitgevoerd.

Ik heb dit toekomstmodel niet zelf bedacht, het bestaat al. De internationale organisatie van theaterprofessionals (ISPA) organiseert al jaren dergelijke pitches, waarbij de geselecteerde plannen worden getoond aan een gezelschap van 350 potentiële afnemers uit meer dan 40 landen. (Zie onder meer http://www.ispa.org/resources/artsexchange/newworksnow )

Het is inmiddels daar een bewezen succes. Niets weerhoudt ons om ook in ons land voor deze aanpak te kiezen.

Toneelgroep Amsterdam is niet goed bezig

2011-02-05T02:32:00.000-08:00

Terwijl ieder podium zich bijna vertwijfeld afvraagt hoe hij de gevolgen van de btw-verhoging moet combineren met gemeentelijke bezuinigingen, verhoogt Toneelgroep Amsterdam zonder enig overleg met de theaters de uitkoopsommen van zijn voorstellingen met maar liefst 25%. Eigenlijk zijn het geen uitkoopsommen maar garantiebedragen, want mocht een voorstelling echt goed gaan lopen, dan wil TGA ook de revenuen graag mee naar huis nemen. Wel de lusten, maar niet het risico!

Terwijl de andere gezelschappen op dit moment juist samen met de podia aan het onderzoeken zijn hoe ze alle perikelen gezamenlijk het hoofd kunnen bieden, wentelt TGA de problemen eenzijdig af op de podia. Een onbegrijpelijke actie, tenzij dit een verkapte manier is om te bewerkstelligen dat men minder hoeft te reizen: ”Wij willen wel in het land spelen, maar de theaters nemen onze voorstellingen niet af…..”

Toneelgroep Amsterdam krijgt een forse subsidie van het rijk. Het wordt tijd dat Ivo van Hove en de zijnen zich realiseren dat deze subsidie ook afkomstig is uit de belastinggelden van mensen die niet in de hoofdstad wonen.

Naar een nieuw bestel

2011-01-31T02:34:00.000-08:00

Afgelopen vrijdag waren de grote toneelgezelschappen en een aantal grote schouwburgen in Rotterdam bijeen om te onderzoeken wat er verbeterd kan worden in de basis-infrastructuur (BIS). De knelpunten zijn duidelijk: te veel aanbod (vooral voor de kleine zaal), minder goede producties gaan om puur financiële redenen toch op reis en succesvoorstellingen kunnen daarentegen vaak weer niet uitgebreid reizen.

In grote lijnen waren de aanwezige directeuren en zakelijke leiders het over het volgende eens. 1) Een nieuwe productie wordt uitgeprobeerd in de eigen standplaats. 2) Als het geen succes is: niet op tournee (maar daarmee derft het gezelschap inkomsten waarvoor een oplossing moet worden gevonden). 3) Als de voorstelling wel een succes is, moet de mogelijk worden gecreëerd om hem door te spelen en dat vraagt vooral flexibiliteit, ook aan de kant van de theaters (met een dichtgetimmerd speelplan lukt zoiets nooit).4) Tot slot moet het mogelijk worden om succesvolle producties te hernemen en dat vraagt weer grote gezelschappen. Misschien minder gezelschappen, maar dan wel sterke!

Die gevraagde flexibiliteit in speelplannen loopt in de pas met de teruglopende voorverkoop bij de theaters. Zeker bij toneel wachten veel mensen de recensies af en besluiten dan pas definitief om wel of niet te gaan.

Een paar zakelijk leiders en theaterdirecteuren werken dit plan verder uit. Het valt me overigens op dat de toneelgezelschappen volop anticiperen op een andere toekomst, dit in tegenstelling tot de danssector, waar het wel erg stil blijft.

Creativiteit gevraagd

2011-01-30T04:33:00.000-08:00

In de serie masterclasses die Theaters Tilburg organiseert was anderhalve week geleden kunsteconoom Arjo Klamer te gast. Het belangrijkste wat ik leerde was dat we niet teveel moeten inzetten op alleen de economische waarde van de kunsten. Tot nu toe probeerden we de politiek bijna wanhopig duidelijk te maken dat cultuur (ook) een grote economische aarde heeft. Klamer maakte duidelijk dat alleen dat geen recht doet aan de (andere) waarden waarvoor de kunsten staan, zoals creativiteit, schoonheid en sociale cohesie. We moeten naar zijn mening proberen om die waarden weer meer gewicht te geven.

Dat brengt niet op korte termijn geld in het laadje en dat hebben we toch wel hard nodig. Hoe we dat moeten realiseren weet Klamer eerlijk gezegd ook niet. Hij komt daarom samen met Cees Langeveld in de NRC met de oproep ideeën aan te leveren hoe kunst op een andere manier gefinancierd kan worden. Wie innoverende gedachten daarover heeft kan ze opsturen naar info@klamer.nl, met een kopie naar cs@nrc.nl De beste twee ideeën krijgen een prijs van de Van den Ende Foundation en de NRC publiceert een shortlist. Op www.academiavitae.org is meer informatie te vinden.

Vraaggericht programmeren: dans

2011-01-27T06:20:00.000-08:00

Theaters Tilburg heeft ook zijn dansbezoekers gevraagd wat men het volgende seizoen graag zou willen zien. Van onze nationale dansgezelschappen staan het Nederlands Dans Theater (I en II) met het Nationale Ballet op de eerste vier plaatsen, op de vijfde en zesde plaats gevolgd door Scapino (Kathleen+) en de jonge solisten van het Nationale Ballet. De Top Tien wordt van de zevende tot en met de tiende plaats verder bezet door wederom Scapino (met Combattimento Consort), Introdans (VIER40), Emio Greco |PC (La Comedia) en het Internationaal Danstheater (Puur).

Van de aangeboden internationale producties scoort Theater Osnabrück (Requiem) het hoogst. In deze productie trekt Nanine Linning alles uit de kast. Op de tweede plaats staat Les Ballets C de La B met After, een nieuwe choreografie van Koen Augustijnen; op de derde plaats gevolgd door weer een Belgische productie: Wim vandekeybus/Ultima Vez (Bêt Noir), een theatraal danspektakel rond het klassieke Oedipus-drama. Op de vierde en vijfde plaats staan het Beijing Contemporary Dance Theater en het Russian National Dance Theatre. De zesde tot en met de tiende plaats worden bezet door La la la Human Steps (Dido and Eneas); Hiroaki Umeda (Centrifugal/Repulsion), het Boris Eifman Ballet, Granhoj uit Denemarken en C!rca - C!rca uit Australië.

Een plaats in de Top Tien biedt niet de garantie dat de voorstelling ook daadwerkelijk wordt geprogrammeerd; andere factoren (beschikbare vrije data, financiële condities, etc.) spelen ook een rol. Maar we houden wel degelijk rekening met de voorkeuren van ons publiek.